Ağır öğrenen çocuklar, normal bir çocuktan biraz daha yavaş ve geç öğrenirler, genelleme yapamazlar, dikkati dağınık ve dikkat süresi kısadır, soyut şeyleri çok zorlukla öğrenirler, öğrendiklerini çok çabuk unuturlar, kolayca yorulur ve sebatsızdırlar, kendilerine olan güvenleri azdır,oyun ve toplum kurallarına uymakta zorluk çekerler,bazen hiç uymazlar. Orta derecede akademik eğitim yapma kapasiteleri vardır.

Zeka bölümleri 75-90 arası olan çocuklardır. Özel tedbirler alındığı takdirde normal okullar ve sınıflarda eğitim öğretimlerini sürdürebilirler. Orta okul veya orta meslek okullarında özel yardımlar sağlanmak suretiyle öğrenim yapabilirler. Özel ve ayrı tedbirlerden ziyade normal okulların bünyesinde anlayışlı, ılımlı ve özel bazı tedbirler ve yardım almayı gerektirirler. Bu çocukların normal okul programlarının yanı sıra yardımcı eğitim programına gereksinimleri olacaktır. Bu program, çocukların basit, temel akademik becerileri edinmelerine ve özellikle yetersiz oldukları alanlarda gelişmelerine yardımcı olacak şekilde düzenlenmiştir. Her bölüm kolaydan zora doğru sıralanan çeşitli alıştırmalardan oluşmuştur. Her alıştırma, ilk kez uygulanacağı zaman, uygulayıcı aşağıda sıralanan bu noktaları göz önünde tutmalıdır.

1. Yapılan alıştırma çocuğun yaşına ve gelişim düzeyine uygun olmalıdır. Uygulayıcı rast gele bir alıştırma seçmemeli, çocuğu zorlayacak alıştırmalardan başlamamalıdır.

2. Çocuğun aç, yorgun, uykusuz ve huzursuz olduğu zamanlarda çalışmaktan mutlaka kaçınılmalıdır.

3. Çocuğun görme ve işitme problemi olup olmadığı mutlaka saptanmalı varsa, düzeltme yoluna gidilmelidir.

4. Çalışma için çocukta istekli olmalıdır. Uygulayıcı çocuğun istekli olduğu durumlarda başarının çok artacağını göz önünde tutmalıdır.

5. Çalışma süresi iyi ayarlanmalıdır. Saatlerce süren uzun bir çalışma çocuğa faydadan çok zarar getirecektir. Bu yüzden çocuğun bıktığı ve yorulduğu anda çalışma bırakılmalıdır.

6. Çocuk çalışırken, yaptığı işe dikkatini vermelidir. Bunu engelleyen nedenler varsa, ortadan kaldırılmalıdır. Örneğin çocuk oturduğu yerden dışarıyı görüyor ve seyretmek istiyorsa ,çalışmaya konsantre olamayacaktır. Bu yüzden çalışma yeri de düşünülerek seçilmelidir.Uzun süre dikkatini bir işe veremeyen çocuklarda çalışma süresi başlangıçta çok kısa tutulmalı, bu süre gittikçe arttırılmalıdır.

7. Bazı alıştırmalar için çocuğa yardım gerekebilir. Çalışma sırasında çocuğa yardım etmek gerekiyorsa, uygulayıcı bu konuda çok dikkatli olmalıdır. Çocuğun kendine olan güvenini sarsmadan ve onu üzmeden yardım etmelidir.

Uygulayıcı çalışacağı alıştırmayı yukarıda sıralanan açıklamalar üzerinde durulmalı, çocuğun alıştırmayı yapmasını engelleyen nedenler ortadan kaldırılmalıdır. Çalışma sırasında uygulayıcı bu açıklamalara dikkat ediyor, fakat çocuk yinede başarılı olamıyorsa, o alıştırmadan vazgeçilmelidir. Daha basit daha kolay alıştırmalar denenmelidir. Çocuk başaramadığının farkında oluyor ve bundan dolayı üzülüyor ise, o gün çalışma bırakılmalı, çocuk zorlanmamalıdır. Bu alıştırmalar 7 grup altında toplanmaktadır.

1. Fiziksel gelişim alıştırmalar
2. Dinlemek ve temel konuşma ilkeleri
3. Yön bilgisi ve el kol koordinasyonu
4. Makas kullanmak
5. Yazmaya hazırlık
6. Okumaya hazırlık
7. Saymaya hazırlık

1-FİZİKSEL GELİŞİM ALIŞTIRMALARI
Bu bölümdeki alıştırmalar çocuğun fiziksel gelişimine katkıda bulunmak amacıyla düzenlenmiştir.Bütün vücut denge ve koordinasyonunu geliştiren vücut parçalarının hareketlerini içeren alıştırmalardır.
Alıştırmaların uygulanması sırasında dikkat edilmesi gereken bazı noktalar vardır:
a)Çocukların fiziksel özellikleri çok iyi tanınmalı ,fiziksel özürleri varsa,özür tam olarak teşhis edilmelidir.Özür nedeniyle herhangi bir veya bir grup alıştırmaları yapamıyorsa zorlanmamalıdır.
b)Uygulama süreleri çok dikkatli saptanmalı,çocukların bireysel farklılıkları göz önüne alınmalıdır.
c)Uygulama sırasında olabildiğince sözel olunmalı alıştırma gerekiyorsa hareket yapılmalı,çocuğa model olunmalıdır.Fiziksel gelişim alıştırmaları 4 bölümde toplanmıştır:
1-Vücudu tanıma alıştırmaları:Çocukların vücutlarını,vücut parçalarını tanımalarını ve bu parçaların fonksiyonlarını öğrenmelerini amaçlar.
2-Denge alıştırmaları:Fiziksel gelişimin ilerlemesi ve gerekli olan tüm alıştırmaların yapılabilmesi için denge yeteneğinin iyi gelişmiş olması gerekir. Denge alıştırmaları bu yeteneği geliştirmeyi amaçlar. Denge çocuğun yaptığı tüm hareketlerin de temelini oluşturur .
3.Yürüme Alıştırmaları:Günlük yaşantı arasında en gerekli olan yürüme hareketini geliştirmek için düzenlenmiştir.Özellikle yürüme problemi olan fiziksel özürlü çocuklar için faydalı olacak alıştırmaları içermektedir.
4.Tüm vücut hareketlerini içeren kaba ve ince motor hareketlerini geliştiren alıştırmalardır.
Başın hareketleri,vücudun farklı pozisyonlardaki hareketleri,Sağ ve sol kavramlarını öğrenme,

2.DİNLEMEK VE TEMEL KONUŞMA İLKELERİ:
Bu bölüm ,herhangi bir nedenle konuşma problemi olan çocukların dil gelişimlerine yardımcı olmak ve konuşmalarını hızlandırmak amacıyla hazırlanmıştır.
1.Grupta :dinlemek,
-sesin geldiği yönü anlamak
-sesleri ayırabilmek,
-görsel ve işitsel algıyı geliştirmek,
-görsel ayırım geliştirme,
-görsel hafıza geliştirme,
-işitsel hafıza geliştirme alıştırmaları
2.Grupta ise :dil,dudak,çene ve yüz kaslarının tek tek veya ortaklaşa çalışmalarını sağlayacak alıştırmalar bulunmaktadır.
Her gruptaki alıştırmalar,verilen sırayla uygulanmalıdır.1.ve 2.grup alıştırmalar paralel olarak yürütülebilir.
Bu bölümdeki tüm alıştırmalar çocuğun herhangi bir işitme kaybı olmadığı düşünülerek hazırlanmıştır.
1.Grup Alıştırmaları
a) ‘Dinlemek’ eğitimini konuşma eğitiminin başlangıcı olarak kabul ediyoruz. Çocuk çevresi hakkındaki tüm bilgiyi dinleyerek alır,dinleme öğrenmede çok önemli bir kanaldır. Ayrıca çocuğun herhangi bir işitme problemi yoksa,dikkatini çevredeki seslere,konuşmalara verebiliyorsa,kısaca dinleyebiliyorsa konuşma ve okuma kontrolüne başlamış demektir.
b)Sesin geldiği yönü anlamak ;bu grup taki alıştırmaların en basiti öğretmen çocuğun arkasında durarak herhangi bir ses bir verir.’Ses nereden geliyor?’sorusunu sorar.Bu alıştırmada çocuk önce sesi dinlemeli ve sonra başını sesin geldiği yöne çevirmelidir.
c)Çocuğa farklı sesi olan 2 nesne gösterilir.(Ör:trampet ve düdük olabilir.)Sonra bu nesnelerin sesleri dinlettirilir.
d)Görsel algıyı geliştirmek;Çocuğun gördüklerini algılayabilmesi,anlayabilmesidir.
İşitsel Algıyı Geliştirmek;Çocuğun kendisine söylenenleri,çevresindeki sesleri anlayabilmesi, algılayabilmesidir. Bu becerinin kazanılmasıyla ,çocuk işittikleriyle çeşitli hareketleri birleştirebilir.
e)Görsel ayırımın geliştirilmesi;Bu bölüm dikkatli bakarak tanıma alıştırmalarını içerir.Çocuk alıştırmaları yaparak görsel ayırım becerisini geliştirmeye çalışır.
2-Grup Alıştırmaları
Bu grupta çocuk,dudak,dil çene ve yüz kaslarının hareketlerini geliştirecek ve bunların ortak çalışmalarını sağlayacak alıştırmalar yapacaktır. Bunlar emmek,üflemek,çiğnemek,dudak ve ağız hareketlerini içeren alıştırmalardır. Bu alıştırmalara başlamadan önce dikkat edilmesi gereken çok önemli bir nokta vardır. Çocuklar (özellikle özürlü çocuklar)yeni öğretilen davranışları çabuk öğrenemezler. Çok küçük bir değişme için haftalar,aylar gerekebilir. Yetişkin bunu göz önüne alarak çok sabırlı olmalıdır.

2.YÖN BİLGİSİ VE EL-KOL KOORDİNASYONU
1.Yön Bilgisi
Yön Bilgisi çocuk için geliştirilmesi gereken önemli bir beceridir. Çocuk bu beceriyi günlük hayatında,okuma ve yazma öğrenmede,sayı saymada kullanılır. Bu bölümde yön bilgisini öğreten ve geliştiren alıştırmalara yer verilmiştir.
2.El-Kol Koordinasyonu
El-Kol koordinasyonu el ile kolun birbiriyle uyumlu bir şekilde çalışması olarak tanımlanabilir.Bu beceriyi geliştiren alıştırmalar:
1.Kaba hareketler,
2.Özel hareketleri içeren alıştırmalar şeklinde gruplanır.

3.MAKAS KULLANMAK
Makas kullanma alıştırmaları,çocuğun iki elini birden kullanmasını gerektiren alıştırmalardır .Dominant elin(çocuğun normalde kullandığı el)hareketi diğer ele göre daha fazladır.Dominant olmayan el,makas kullanma işleminde sabitlik sağlar.
Makas kullanma alıştırmalarını iki grupta toplayabiliriz.
1.Makası hiç kullanamayanlar için hazırlanan alıştırmalar
-yırtma işlemi
2.Makası kullanabilen çocuklar için hazırlanan alıştırmalar,kesme becerisini geliştiren alıştırmalardır.
3.Göz –Motor Koordinasyonu
Makas kesme işlemi için göz motor koordinasyonu çok gerekli bir beceridir. Bunlar 3 bölümde toplanabilir
-Sabitleştirme alıştırmaları(göz bebeğini sabitleştirme)
-Gözle,hareket eden bir nesneyi takip etme alıştırmaları
-Karatahta alıştırmaları
-Bir düz çizginin yanından dönerek kesme
-Yuvarlak hatlı şekilleri kesme
-Karışık şekiller kesme
-Karışık şekiller kesme
-Kolay figütleri kesmek

4.YAZMAYA HAZIRLIK
Yazı yazmak için çocuğun belli basamaklardan geçmesi gerekir.Çocuk şekilleri kopye etmekle yazı yazmak arasındaki farkı anlayabilmeli,yazı sembollerinin anlamını hissetmelidir.
Çocuğun azda olsa sembol bilgisi vardır.Kelime yazmak için çocuk sembolleri yanyana dizer.Bu işlem için çocuğun beş duyusunun atak çalışmasına ,yön bilgisine ,el-göz,el-kol koordinasyonuna,yazdıklarını gözle kontrol edebilmesi ve gözünü bir yerde sabitleştirmesine ve az da olsa terim bilgisine gereksinim vardır.(Terim bilgisi olarak,sağ-sol,iç-dış,uzun-kısa,yukarı-aşağı,üst-alt,başlamak-bitirmek terimlerini bilmek yeterlidir.)
Yazı yazma çalışmaları boyunca,aşağıdaki noktalara dikkat edilmelidir.
-.Çocuk daima dominant elini kullanmalıdır.
-.Sembolleri yazarken daima soldan-sağa yazmalıdır.
-.Başlangıçta çocuk sembolleri,kendi istediği gibi,sonra biraz daha gerçeğe yakın ,en sonra gerçek sembolleri çizer.Son basamakta da gerçek sembolden farklı çiziyorsa,öğretmen ikaz eder,doğru çizmesine yardım eder.
-.Çocuk önce büyük yüzeylere tüm kolunu kullanarak çizer,daha ileri basamaklarda okul tahtasına ve en sonra küçük kağıtlara çizer
1.Çeşitli çizgiler çizmek
-daire çizmek,çeşitli yaylar çizmek,düz çizgi çizmek,dik çizgi çizmek,eğri çizgi
2.Alt,üst ve üzerinde kavramlarını anlama
3.Devamlılığı Olan Düz Çizgiler
4.Resim kopya etmek

5.OKUMAYA HAZIRLIK
Okuma becerisi üzerine iki görüş vardır:eski görüşe göre ,okuma ,motor gelişim,sesli konuşma,görsel algı işitmenin birlikte olması şeklinde formule edilir.Yeni görüşe göre ise, çocuk söylediğini işitir,söyleneni anlar,işittiğini görür,işittiğini tekrar eder,gördüğünü de söylerse bu çocuk okuyabilir.
1-Dikkatli bakmak
-Basit genel şekillere bakmak,daire nedir?Kare nedir?Üçgen nedir?
2-Hatırlamak
-Basit şekilleri hatırlamak
-Farklı şekilleri tanımak
3-Şekillerin İlişkilerini hatırlamak
4-Harf bilgisi
-yazılmış harfleri hatırlamak
-harf tamamlamak
-görme ve işitme yoluyla kelimeleri hatırlamak
5.İşitme ve Görme Yoluyla Basit Kelimeleri Hatırlamak
6.Kavram Öğrenmek
-Okuma yazma yönünü öğrenmek(soldan-sağa)
-Harfleri fonetik olarak hatırlama
-Kelimeleri sentez etmek
7-Kelime Haznesinin Geliştirilmesi
-Canlı nesneleri tanımak
-cansız nesnelerin tanınması
-Yer ve durum tanınması
-Soyut kavramların tanınması

6.SAYMAYA HAZIRLIK
Saymak için görsel ve işitsel hatırlamaya,sıralamaya ve şekil algısına gerek vardır.Çocuk sayı saymak için yeni sembolleri kullanır.Önce yalnız sayıların isimlerini öğrenir,anlamlarını bilmez.Sonra çeşitli tekniklerle bunları öğrenir.’’Ne kadar,kaç tane?’’sorularla kavram bilgisini arttırır.
1.Sayı ve Rakamları Öğrenmek
Küçük sayı şarkıları ile çocuk,sayıların anlamını bilmeden isimlerini öğrenir.Bu şarkılar çocukların sayıları birden ona kadar sıralamalarına yardım eder.
-Nesnelerle rakamları birlikte kullanmak
-Ritmik sayma
-Hatırlama yoluyla saymak
-Basit sayma alıştırmaları
-Dokunmadan sayma
-Sayıları karşılaştırmak
2-Sayı sembolleri ve bu sembolleri anlamak
3-Sayı sembolleri Yazmak
4-Sayı sembollerini sıralamak